Ұлан-Батырда 21-ші Азия шахмат чемпионаты аясында (28 мамыр – 7 маусым) «Шахматтар білім беруінде» атты халықаралық конференция өтті. Іс-шараға FIDE өкілдері, ұлттық федерациялар, білім министрліктері және әртүрлі елдердің сарапшылары қатысты.
Халықаралық мектептік шахмат федерациясының (ISCF) Президенті, Қазақстан шахмат федерациясының басшысы Тимур Турлов глобалдық «Шахматтар білім беруінде» қозғалысын дамыту туралы баяндап, Қазақстанның шахматты мектеп жүйесіне енгізу тәжірибесін ұсынды.
Тимур Турловтың айтуынша, бүгінде көптеген елдер шахматтарды тек спорт түрі ретінде емес, сонымен қатар адам капиталын дамытудың құралы ретінде қарастырады.
«Қабілет, білім және өз бетінше ойлау қасиеті кез келген мемлекеттің ең құнды активтерінің біріне айналуда. Біз шахматтың балалар назарын шоғырландыру, аналитикалық ойлау, тәртіптілік, қиындықтарға төтеп беру және шешім қабылдау дағдыларын ерте жастан дамытудың ең қолжетімді құралдарының бірі екеніне сенімдіміз. Сондықтан біз шахматқа инвестиция салудамыз. Мақсатымыз кәсіби ойыншыларды тәрбиелеу емес, болашақта қиындықтарға төтеп бере алатын, қабілетті жас тұлғаны көргіміз келеді», – деді Тимур Турлов.
ISCF басшысы білім беру саласындағы шахматтардың тұрақты дамуы мемлекеттің қатысуынсыз мүмкін емес екенін атап өтті. Оның айтуынша, ұйым Барбадос, Коста-Рика, Сальвадор, Қазақстан, Пәкістан, Моңғолия және басқа да бірқатар елдердің басшылығымен жоғары деңгейде келіссөздер жүргізген.
«Бұл талқылаулар өз нәтижесін беріп жатыр. Барбадос мектептік шахматтық бағдарламалардың пилоттық жобасын іске қосу мүмкіндігін зерттеуде. Коста-Рика біздің серіктестерімізбен бірлескен білім беру бастамаларын әзірлеуде. Сальвадор білім беру және әлеуметтік шахматтық бағдарламаларды дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясын дайындап жатыр», – деп атап өтті ол.
Тимур Турлов Халықаралық мектептік шахмат федерациясы 2024 жылы Будапешттегі FIDE Бас ассамблеясында ресми түрде ұсынылғанын және екі жылға жетпей-ақ әлемнің түкпір-түкпірінен педагогтарды, мектептерді, университеттерді, федерацияларды, үкіметтер мен зерттеушілерді біріктіретін халықаралық платформаға айналғанын еске салды. Қазақстан шахмат федерациясының басшысы еліміздің тәжірибесіне толығырақ тоқталды. Атап айтқанда, 2023–2027 жылдарға арналған Ұлттық шахматтарды дамыту жоспары «Білім берудегі шахмат» бағдарламасын енгізуді айтарлықтай жылдамдатты.
«Алғашында 2027 жылға қарай 1400 мектепті (Қазақстандағы барлық жалпы білім беретін мектептердің шамамен 20%-ын) қамту жоспарланған. Алайда бағдарлама жоспарланған көрсеткіштерден асып түсті. 2025 жылы ол 1500-ден астам мектепті қамтыды. Қазіргі уақытта бағдарламаға: 1500-ден астам мектеп, 60 мыңнан астам оқушы, 3500 дайындалған мұғалім қатысуда, 1–4 сыныптарда оқыту жүргізілуде. Бұл жоба пилоттық кезеңнен ұлттық деңгейдегі жүйелі дамуға өткенін көрсетеді», – деді Тимур Турлов.
FIDE Президенті Аркадий Дворкович Қазақстанды шахматтарды білім беру жүйесіне табысты интеграциялаудың үлгісі ретінде атады. Сонымен қатар ол Моңғолияның бұл бағыттағы ауқымын жоғары бағалап, ел шахматтарды білім беру саясатының маңызды бөлігі ретінде қарастырып отырғанын атап өтті.
«Біз Моңғолия шахматты тек спорт түрі ретінде ғана емес, сонымен қатар өзінің білім беру стратегиясының бөлігі ретінде қарастырып отырғанын көріп отырмыз. FIDE қажетті қолдау көрсетуге дайын. Бұл кездесу, сондай-ақ 21-ші Азия құрлықтық чемпионатымен параллель өтіп жатқан «Білім берудегі шахмат» конференциясы басқа да көптеген елдерге шабыт бере алады. Бүгінгі талқылаулар тек шахмат туралы емес – біз жаңа ұрпақты ойлауға, үйренуге және табысқа жетуге қалай дайындайтынымыз туралы», – деді Аркадий Дворкович.
Қазақстан шахмат федерациясының басшысы Тимур Турлов мектептік шахматты дамыту ұйымның басты басымдықтарының бірі болып қала беретінін атап өтті. 2026 жылдың қарашасында Қазақстанда IV Халықаралық «Білім берудегі шахмат» конференциясы өтеді. Ал 3–9 тамыз аралығында Алматыда FIDE университеттік командалар арасындағы әлем чемпионатының финалдық кезеңі өтеді. Турнирге көп сатылы іріктеуден өткен әлемнің 16 үздік университеттік құрамасы қатысады. Жүлде қоры 50 мың еуроны құрайды. Қатысушылардың арасында Saint Louis University, Webster University, University of Texas at Dallas, University of Oxford, University of Cambridge және Peking University сияқты жетекші университеттердің командалары бар.
